W sprawozdawczości finansowej nie wszystkie zobowiązania można określić na bazie kwot znanych w dniu sporządzania dokumentów. Część wydatków zależy od zdarzeń, które nastąpią dopiero za kilka albo kilkanaście lat. Tyczy się to między innymi świadczeń dla pracowników, zobowiązań emerytalnych a także wybranych produktów ubezpieczeniowych.
Postanowienie ich wartości wymaga przyjęcia określonych zaleceń i oszacowania przyszłego przebiegu zdarzeń. W takich sytuacjach używa się metody aktuarialne, łączące matematykę, statystykę i analizę finansową. Biuro aktuarialne może zajmować się opracowywaniem kalkulacji dotyczących długoterminowych zobowiązań, przy czym zakres analizy zależy od celu, dla którego przygotowywane są obliczenia. Inne informacje będą potrzebne do ustalenia rezerw na świadczenia pracownicze, a inne do oceny ryzyka związanego z umowami ubezpieczeniowymi. Już na początku należy zatem określić, jakie wartości mają zostać oszacowane i jakie zasady będą podstawą obliczeń.
W przypadku świadczeń pracowniczych ważne są nie tylko i wyłącznie obowiązujące wynagrodzenia, lecz także zasady nabywania uprawnień i przewidywany czas pozostawania pracowników w zatrudnieniu. Np wysokość przyszłej odprawy może zależeć od stażu pracy, poziomu zarobków w chwili odejścia a także zapisów obowiązujących w danej organizacji. Znaczenie ma również prawdopodobieństwo wystąpienia określonych zdarzeń, takich jak przejście na emeryturę w konkretnym wieku. Wycena aktuarialna uwzględnia te współzależności, a przyszłe kwoty przelicza na wartość odpowiadającą określonej dacie. W tym celu używa się między innymi stopę dyskontową oraz założenia dotyczące przeróbek wynagrodzeń. Nie są to parametry obojętne dla wyniku. Przyjęcie innej stopy dyskontowej może zmodyfikować wartość wykazanego zobowiązania, dosłownie jeśli zakres świadczeń pozostaje bardzo podobny. Dlatego przy analizie wyników ważne jest nie tylko i wyłącznie sprawdzenie kwoty końcowej, niemniej jednak także poznanie założeń, na podstawie których ją ustalono.
Duża część pracy aktuarialnej tyczy się weryfikacji danych wejściowych. Informacje o zatrudnieniu mogą być rozproszone między dokumentacją kadrową, systemami płacowymi i wewnętrznymi zestawieniami. Zdarza się, że poszczególne źródła podają różnorodne daty rozpoczęcia pracy albo nie uwzględniają przemian warunków zatrudnienia. Takie rozbieżności należy wyjaśnić przed rozpoczęciem właściwych obliczeń, ponieważ błąd w danych może wpłynąć na sporo pozycji równocześnie. Jeśli kompletne uzupełnienie informacji nie jest możliwe, należy określić zakres braków i oszacować, jak mogą one oddziaływać na wynik. Znacząca jest również zgodność przyjętej metody z misją opracowania i zasadami rachunkowości stosowanymi przez jednostkę. Dokumentacja powinna wskazywać datę wyceny, źródła danych, wykorzystane założenia a także metodę obliczeń. Dzięki temu można przemyśleć sposób ustalenia wartości i sprawdzić, dlaczego różni się ona od kwoty wykazanej w poprzednim okresie. Bez takiego opisu sama liczba może nie wystarczyć do prawidłowej interpretacji modyfikacji.
Metody aktuarialne stosuje się też przy analizie ryzyka ubezpieczeniowego, szacowaniu przyszłych dochodów a także podejmowaniu rezerw związanych z określonymi zdarzeniami. W tych zastosowaniach znaczenie mają między innymi częstotliwość szkód, ich przeciętna wartość, czas wypłaty świadczeń i zmienność obserwowanych danych. Model obliczeniowy powinien odpowiadać charakterowi analizowanego ryzyka, dlatego nie można samoczynnie przenosić wszystkich wymagań między różnymi rodzajami zobowiązań. Ważne jest także monitorowanie modyfikacji zachodzących w czasie. O ile rzeczywiste dane odbiegają od wcześniejszych przewidywań, konieczna może być ponowna ocena parametrów i uaktualnienie obliczeń. Różnice nie muszą oznaczać błędu w pierwotnej kalkulacji, ponieważ część założeń dotyczy zdarzeń niepewnych. Mogą natomiast wskazywać, że zmieniły się warunki ekonomiczne, struktura badanej grupy lub sposób realizacji zobowiązań. Analiza tych odchyleń umożliwia ustalić ich przyczyny i wycenić, czy potrzebne są zmiany w kolejnych szacunkach.
Zobacz również: wycena znaku towarowego.